Read More

Aldo van Eyck and the City as Play­ground

Image

In 1947, the architect Aldo van Eyck built his first playground in Amsterdam, on the Bertelmanplein. Many hundreds more followed, in a spatial experiment that has (positively) marked the childhood of an entire generation. Though largely disappeared, defunct and forgotten today, these playgrounds represent one of the most emblematic of architectural interventions in a pivotal time: the shift from the top down organization of space by modernist functionalist architects, towards a bottom-up architecture that literally aimed to give space to the imagination.

Read More

De schoon­makers­campagne,­ voor­hoede van een nieuwe vakbonds­reveille

Gepubliceerd in Socialisme en Democratie, jaargang 86, nr 9-10.

Resoluut stappen op 6 november 2007 zo’n vijftig mensen uit de metro bij de halte Amsterdam Amstelveenseweg. Ze dragen spandoeken, fluitjes, trommels, clownspakken en fel oranje vakbondsshirts. Iets later staan ze voor de gesloten deuren van het grote glaspaleis dat dient als hoofdkantoor van de Nederlandse ING bank. Niet getreurd. De achterdeur staat nog open. Alleen een tussendeur wordt nog met man en macht door enkele paniekerige bewakers vastgehouden, maar na enig duw- en trekwerk moeten ook zij zich gewonnen geven. Het lawaai van vijftig uitzinnige demonstranten vult de chique hal van een van de twintig grootste banken in de wereld. De absolute top en onderkant van de Nederlandse arbeidsmarkt ontmoeten elkaar.  Wat de ING bank overkwam, zou zich herhalen in het nabijgelegen ABN AMRO-hoofdkantoor, in de terminal van luchthaven Schiphol, bij ministeries in Den Haag, bij de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht en bij een lange lijst van bedrijven. Het was het bescheiden begin van een inmiddels alom bekende campagne in de schoonmaakbranche, een van de sectoren waar door outsourcing en flexibilisering de positie van werknemers sterk verslechterd is. Een nieuwe campagnestrategie moet een antwoord bieden op de verzwakte positie van de vakbond in de dienstensector, waar de arbeidsmarkt gekenmerkt wordt door fragmentatie en tijdelijkheid. Het is een van de meest beloftevolle initiatieven om een antwoord te vinden op wat sommigen de nieuwe sociale kwestie zijn gaan noemen.

Ware Vrijheid en Repressieve Tolerantie

Afgelopen vrijdag gepresenteerd bij literair café Perdu. Work in progress.

Noties als vrijheid en tolerantie zijn door en door verbonden met de historische identiteit van Amsterdam, een stad die trots ontleent aan haar imago als vrijhaven van culturele en politieke expressie. Onder Cohen was het een van de weinige plekken waar het huidige politieke klimaat van culturele en religieuze polarisatie geen voet aan de grond wist te krijgen. Een stad waar de ‘zachte’ benadering op het gebied van conflictresolutie van kracht bleef, lang nadat deze op nationaal niveau in de ban was gedaan. Tegelijkertijd heeft Amsterdam veel van de geest van vrijheid en rebellie verloren, die de stad beroemd en berucht maakte als magisch centrum in de jaren zestig, als een Oranje Vrijstraat in de jaren zeventig en als krakersbolwerk in de jaren tachtig. De aanstaande kroning zal naar alle waarschijnlijkheid dienen als symbolische bezegeling van dit proces. Vrije ruimtes in de stad zijn geassimileerd, krakers ontruimd. Hoge onroerend goed prijzen, gecombineerd met een overdosis aan regelgeving, gehandhaafd door overenthousiaste inspecteurs, maken initiatieven van onderop zo goed als onmogelijk en vormen een structurele beperking van het stedelijke culturele leven. Nog belangrijker is dat de bevolking van de stad, gezien in termen van haar aspiraties en opvattingen, zich in een meer gedomesticeerde staat lijkt te bevinden dan lange tijd het geval is geweest. Wie een tijd in Londen, Barcelona of Berlijn vertoeft, steden waar de alternatieve levenswandel in hoge mate het straatbeeld bepaalt, verbaast zich bij terugkeer over zoveel culturele eenvormigheid. In deze lezing wil ik argumenteren dat noties van tolerantie en ware vrijheid die ons zijn overgeleverd uit voorbije eeuwen, aan de basis staan van het contradictoire mengsel van vrijheid en conformisme dat de stad vandaag de dag in haar greep houdt. 

Read More

Creatief met Carl Schmitt

Mijn eerste artikel in de Groene, januari 2009.

Carl Schmitt is terug van weggeweest. De vervolging van Geert Wilders is in zekere zin de kroon op de comeback van de omstreden Duitse rechtsgeleerde. Het Amsterdamse gerechtshof mag van ‘haat zaaien’ spreken, wat Wilders de afgelopen jaren eigenlijk heeft gedaan is het politieke debat herdefiniëren in termen van vrienden en vijanden, de gewone man versus de islamitische straatterroristen. Precies zoals Carl Schmitt het bedoelde.

Wilders is niet de enige die zich recentelijk in de denker verdiept lijkt te hebben. In het land van opiniemakers is Schmitt al langer een veelgeziene verschijning. Van Pieter Hilhorst tot Hans Achterhuis, van Dick Pels tot Bart Jan Spruyt en Luuk van Middelaar; Carl Schmitt staat in het centrum van het debat. De denkbeelden van de omstreden Duitse rechtsgeleerde spelen een niet te onderschatten rol in de rechtse revolte die de Nederlandse politiek beheerst.

Read More

‘Decommission, rewrite, and change the course of the future’ – Interview Franco ‘Bifo’ Berardi

The long version of an interview I did with Franco Berardi, for the art mag Metropolis M, winter 2011.

Franco Berardi, better known as “Bifo”, is an Italian autonomist philosopher and media activist. One of the founders of the notorious Radio Alice, a pirate radio station that became the voice of the autonomous youth movement of Bologna in the late 1970s, Bifo is the author of multiple works of political theory, including The Soul at Work and the recently published After the Future.

MO: How do you look at the present crisis from the perspective that you have developed in your work, which revolves around the interconnectedness of economy, language and psychology?

Do you remember what happened at the end of the nineties and especially in the spring of the year 2000? After a decade of development, of growth and also of hope; after the belief in the possibility of infinite expansion of a virtual capitalism based on new technologies, there was a collapse. The bursting of the Internet bubble. It was a very important moment. And in a sense, what happened in September 2008 in the United States and what is happening now in Europe, can be considered as the long aftermath of the crisis of 2000. Because in that crisis, all the elements of novelty, of the new forms of capitalism which I like to call semiocapitalism, manifested themselves openly.

Read More

Diploma­demo­cratie

Licht gewijzigde versie, eerder gepubliceerd in de Groene Amsterdammer, mei 2012

Diplomademocratie: De intellectuele gedoogconstructie

Tien jaar zijn verstreken sinds de moord op Pim Fortuyn. Het was een decennium waarin het rechtspopulisme de boventoon voerde. Waarin Nederland een harde ruk naar rechts maakte, culminerend in het kabinet-Rutte dat het land beloofde terug te geven aan de hardwerkende Nederlander. Met de val van de regering, zijn er velen die afgeven op het onzalige karakter van de gedoogconstructie. Het wordt de gevestigde rechtse partijen kwalijk genomen dat zij überhaupt met Wilders in zee zijn gegaan. De gedoogconstructie is echter niet enkel op het conto van rechts te schrijven. Jazeker, het was Rutte die eigenhandig besloot over rechts te gaan bij de formatie. Maar evengoed was er sprake van een brede intellectuele consensus, onder het keurkorps van wetenschappers en journalisten, dat het rechtspopulisme omarmd en geïncorporeerd moest worden door politiek en media. Deze poging tot pacificatie van het rechtspopulisme werd wetenschappelijk onderbouwd met een even populaire als foutieve interpretatie van de opkomst van Fortuyn. Het falen van de politieke gedoogconstructie impliceert evengoed dat de intellectuele gedoogconstructie mislukt is. Het is tijd om een kritisch licht te laten schijnen over de belangrijkste instantie van deze pacificerende denktrant, de invloedrijke NWO studie Diplomademocratie van bestuurskundigen Anchrit Wille en Mark Bovens.

Read More

Het politieke denken van Antonio Gramsci

Materiaal voor een workshop over de politieke filosofie van Gramsci, gegeven aan Jong WBS (het wetenschappelijk bureau v/d PvdA), 5 maart 2013. Zie hier voor de slides.

Ik heb enkele fragmenten geselecteerd uit: Antonio Gramsci, Selections from the Prison Notebooks. Ingeleid, verzorgd en vertaald door Quintin Hoare and Geoffrey Nowell Smith, Lawrence & Wishart, London, 1971

Bij wijze van introductie zal ik hier kort enkele opmerkingen plaatsen die de persoon Gramsci van enige context voorzien, en tevens de onderstaande tekst hopelijk wat toegankelijker maken.

1)

Gramsci werd in 1891 geboren in Sardinië. Hij kreeg bekendheid als redacteur van het socialistische weekblad L’Ordine Nuovo en werd een belangrijk figuur in de Turijnse beweging van fabrieksraden in 1919-1920. Na een korte periode aan het hoofd te staan van de Italiaanse Communistische Partij, werd hij in 1926 gearresteerd door het fascistische regime van Mussolini. De fascistische rechter concludeerde op beroemde wijze in de rechtszaal dat dit brein het werken onmogelijk gemaakt moest worden. Tien jaar gevangenschap volgde waarin Gramsci’s medische toestand scherp verslechterde. Hij stierf in 1937, drie dagen naar zijn vrijlating. Niettemin was hij in staat om in de gevangenis 2.848 pagina’s vol te schrijven, die pas na de oorlog zouden uitkomen als Quaderni del Carcere, later vertaald als The Prison Notebooks. Deze omstandigheden hebben ertoe geleid dat het werk van Gramsci een zeer fragmentarisch karakter heeft, zoals we weldra zullen zien.

Read More

Occupy: zoektocht naar een gebruiks­aan­wijzing

Net binnen, het februari nummer van het literaire tijdschrift DW B getiteld Daar is de lente. Deze editie verkent de verbanden tussen de Arabische Lente en de mondiale Occupy-beweging evenals de rol van de kunsten in hedendaags protestbewegingen. Hieronder de eerste helft van mijn bijdrage. Je kunt het nummer hier bestellen.

Amster­dam Noord: van sociale naar ruimtelijke maakbaarheid

Oorspronkelijk gepucliceerd in Justitiële Verkenningen 2010/5. Hier in pdf te downloaden. Gepresenteerd in december 2011 in Frascati, bij een programma over het gevangenisontwerp van Fleur Agema, georganiseerd door Jonas Staal.

Wie zich over het IJ begeeft – al is het enkel door het werpen van een blik – kan het niet ontgaan dat in Amsterdam Noord een verstrekkende transformatie aan de gang is. In het gebied werd lange tijd alles ondergebracht wat men in Amsterdam niet wilde hebben, te beginnen met het middeleeuwse galgenveld, tot de latere woonwagenkampen, de vervuilende chemische en scheepsbouwindustrie en het overschot aan minder bedeelde bevolkingsgroepen. Amsterdam Noord kampt als gevolg daarvan al langere tijd met een stigma, op vergelijkbare wijze als Zuid dat doet in Rotterdam. Nu lijkt Noord eindelijk onderweg om een meer geaccepteerd onderdeel van de stad Amsterdam te worden (Donkers, 2007), maar deze nieuw opgevatte interesse lijkt meer van toepassing te zijn op het onder‐ gewaardeerde onroerend goed in het gebied – dat nu op energieke wijze herontwikkeld wordt – dan op de oorspronkelijke bewoners van Noord zelf.